Het einde van de standaard werkweek

Door Nel van Holst - 19 oktober 2015

4-daagse werkweek

"Werk jij 5 x 8 uur? Dat komt toch haast niet meer voor, zo'n 40-urige werkweek?" Ze heeft gelijk, de jonge communicatiespecialist waarmee ik in gesprek raak tijdens een netwerkbijeenkomst. In ieder geval voor haar vakgebied. De traditionele vijfdaagse werkweek is inderdaad in veel sectoren – HR, Communicatie, IT, onderwijs, zorg – al lang geen standaard meer. Een dag minder werken is voor steeds meer vrouwen én mannen heel gewoon, ook als je manager bent.

 

De PvdA wil deze ontwikkeling versnellen door de 4-daagse werkweek standaard te maken. ‘Bijna niemand wil alleen maar werken en nergens tijd voor hebben. Die ratrace waar je maar niet uitkomt. Daarom moet vier dagen werken normaal worden, zodat je een dag overhoudt voor andere belangrijke zaken', aldus kamerlid Martijn van Dam in het FD. Belastingmaatregelen moeten er voor zorgen dat je van vier dagen werken ‘een fatsoenlijk loon' overhoudt. Die 4 dagen mogen dan wel wat langer zijn, bijvoorbeeld 9 uur, zodat de 36-urige werkweek het ‘nieuwe' equivalent is van een voltijdsbaan.

 

Korter werken is niet nieuw

Krijgt Van Dam zijn zin en hoeft er straks niemand meer dan 4 dagen te werken? Misschien wel. Maar dat zal dan eerder het resultaat zijn van economische ontwikkelingen en verdergaande automatisering dan van politiek ingrijpen. Want dat heeft, zo leert de geschiedenis, vrijwel nooit het gewenste effect.

Want nieuw is die werkweek van 36 uur zeker niet. Wie rond 1980 al actief was op de arbeidsmarkt, herinnert zich zeker nog de invoering van de Arbeidstijdverkorting (ATV). Nederlandse werknemers gingen massaal minder werken en zagen in ruil daarvoor af van loonsverhoging. Daarmee zouden de vele werkzoekenden (toen meer dan 10 % van de beroepsbevolking) aan het werk geholpen worden.

Vanaf dat moment had je bij het ene bedrijf ATV-dagen en bij het andere bijvoorbeeld standaard een middag per week vrij. Sindsdien is bij veel (semi-)overheidsbedrijven een volledige werkweek 36 uur groot. Of lang. Ook de maakindustrie, met de grafische sector voorop, omarmde indertijd de kortere werkweek.

 

Langer werken moet?

Veel ATV-regelingen zijn in de loop der jaren weer gesneuveld. Ook de 36-urige werkweek verdween in veel sectoren weer geruisloos. Gek genoeg niet toen het beter ging en die vele werkzoekenden van de jaren '80 weer aan de slag waren, maar toen de crisis aan het begin van de 21e eeuw toesloeg. Een kortere werkweek zou namelijk ten koste gaan van onze concurrentiekracht met de lage lonen landen!

Vanuit die gedachte – we moeten met z'n allen meer werken om onze welvaart te behouden – werden nog maar kort geleden door diezelfde politiek met name vrouwen opgeroepen om méér uren te gaan werken. Tegenstrijdig met het ideaal van de kortere werkweek? Niet direct. Veel vrouwen werken nog steeds in kleinere parttime banen. Een 4-daagse werkweek zou voor deze vrouwen juist een fikse toename van het aantal  werkuren betekenen.

 

Geen medicijn tegen werkloosheid

Het is een té simpele gedachte dat die vrouwen dan fijn de uren kunnen overnemen van al die mannen die nu nog (veel) meer dan 36 uur werken. Net als het een té simpele gedachte was dat werkzoekenden aan de slag zouden komen door die nu bijna uitgestorven arbeidstijdverkorting en al helemaal uitgestorven VUT. Uit onderzoek blijkt namelijk dat die werkgelegenheid pas écht toenam toen het met de economie uiteindelijk beter ging. Eerlijk is eerlijk, de loonmatiging die onder andere door de arbeidstijdverkorting werd gerealiseerd, heeft daaraan zeker bijgedragen.

De werkweek krimpt en groeit dus mee met de economie… en de politiek speelt daarin geen bepalende rol.  Niet zo gek dat de 4-daagse werkweek nu vooral omarmd wordt door wie het kan betalen en geen snelle carrière nastreeft: hoogopgeleide mannen en vrouwen met een baan in de dienstverlening, het onderwijs, de zorg of bij de overheid.

 

Weg met de standaard!

De communicatieadviseur aan het begin van dit blog heeft gelijk: in haar wereld is korter werken zo gewoon dat de klassieke vijfdaagse werkweek van 40 uur een uitzondering geworden is. Dat hoeft echter bepaald niet te betekenen dat de 36-urige week de nieuwe standaard voor iedereen zal worden. Want in de detailhandel, de thuiszorg, de callcenters, de sportcentra, het streekvervoer hebben de meeste werknemers een namelijk een contract voor (veel) minder uren dan nu ineens tot ideaal gebombardeerde 36 per week.

Steeds meer mensen werken ook als ZZP'er en gaan aan de slag als er vraag is naar hun inzet. De ene week 20 en de volgende week 60 uur. Voor hen tellen de declarabele uren… en ook die bewegen mee met de economie.

Martijn van Dam heeft gelijk als hij zegt dat de 40-urige werkweek voor iedereen binnenkort verleden tijd is. Maar is een ‘nieuwe' standaard van 36 uur niet net zo ouderwets en beperkend, voor medewerkers en werkgevers. Wat is er eigenlijk tegen om je medewerkers te betalen voor de taak die ze uitvoeren en niet voor het aantal uren dat ze hiermee bezig zijn? Of praten we dan over het einde van het standaard dienstverband in plaats van de standaard werkweek?

Vertel,... hoeveel uur werk jij eigenlijk?