Zonder manager... kan dat wel?

Door Frank Hermans - 24 juni 2015

Met de verkiezing tot beste werkgever van Nederland in oktober 2014 voegt Buurtzorg Nederland weer een mooie titel toe aan de inmiddels indrukwekkende collectie. Met verwondering constateer ik dan ook dat er nog steeds veel wantrouwen bestaat tegen het zo succesvolle concept van Zelfsturende Teams.

 
Meer verantwoordelijkheid geven aan de professionals en de organisatie puur ter ondersteuning daar waar nodig. Dat werkt in de wijkzorg efficiënter, vaak goedkoper en zeker plezieriger. Waarom zou dat niet voor meer organisaties opgaan? Zijn we als managers misschien bang voor onze eigen baan?
 

Buurtzorg

Over Buurtzorg is al veel geschreven. Zowel de enorme toestroom van medewerkers die zich willen aansluiten bij Buurtzorg, als de nieuwe manier van werken met een zeer kleine overheadorganisatie en een hoge klanttevredenheid trekken de aandacht. Hoe kan dat? Is zelfsturing een garantie voor succes? Daar willen we allemaal meer van weten.

Daardoor is zelfsturing bijna een hype geworden. Als je de term ‘zelfsturing' in Google intik, krijg je 229.000 hits. Als je Zelforganisatie intik, krijg je 107.000 hits. Ruim 300.000 sites waar informatie gedeeld wordt over verantwoordelijkheden in de lijn leggen!

 

Altijd in een spagaat

Van heel nabij - mijn vrouw is wijkverpleegkundige - weet ik dat het Zelfsturingsmodel voor de medewerkers vooral ook een manier is om hun werk beter en met plezier te kunnen blijven doen.

Natuurlijk lijkt het op het oog efficiënter - en vooral goedkoper - om eenvoudige zorgtaken en medische handelingen te scheiden en onder te brengen bij de professionals die daarvoor bevoegd en bekwaam zijn. Als hoogopgeleide verpleegkundigen bovendien cliënten geen persoonlijke verzorging meer hoeven te geven, kun je ze effectiever inzetten op de werkzaamheden waarvoor ze zijn opgeleid. Er is dan natuurlijk wel een manager nodig die het werk coördineert, beoordeelt, planningen maakt, overdrachten regelt, controleert, enzovoorts.

Werkt dit? Niet voor de patiënten die per dag soms wel vier of vijf verschillende mensen langs zien komen. Ook niet voor de verzorgenden en verpleegkundigen in de wijk die altijd onder tijdsdruk hun werk moeten doen. Zij maken dagelijks de spagaat tussen de patiënt die meer aandacht verdient en de manager die erop aandringt dat het werk binnen de gestelde tijd gedaan moet worden.

 

De rek gaat eruit

Bij velen is de rek eruit. Het plezier in het werk staat onder druk. Velen kunnen niet de aandacht en tijd geven die een cliënt verdient en haken af, of stappen over naar een zorgorganisatie die Zelfsturing Pur sang heeft ingericht. ‘Kun je weer gewoon met plezier je werk doen en heb je integraal overzicht over de cliënt.' Dat laatste zonder dat het duurder is dan de conventioneel georganiseerde zorg. De kwaliteit is vaak hoger, de cliënten zijn minder lang in zorg en de vaak goedbetaalde managers ontbreken…

Maar hoe ver ga je met verantwoordelijkheden in de lijn leggen? Tijdens de vele congressen en seminars rond dit thema valt me vooral de verwondering bij de deelnemers op. De verwondering om de eenvoud van het model. Het loslaten van de medewerkers, van de controles en het vertrouwen geven aan de professional. Maar ook de rol van de medewerkers, die na jaren opeens zonder controles zijn of haar beroep mag uitoefenen.

 

Terug naar de eenvoud

Kan iedereen wel terug naar de eenvoud? Geldt dit niet alleen voor de (wijk-)verpleegkundige zorg? Ook veel hoogopgeleide medewerkers zijn immers zo gewend om op een bepaalde manier te werken dat ze in een bepaald karrespoor terecht zijn gekomen. Veel sceptici betitelen Zelfsturing dan toch als een trend die gedoemd is om te mislukken.

Ik denk dat zij ongelijk hebben. Ook deze gedachte baseer ik op positieve ervaringen met zelfsturing van nabij: bij ADP wordt op de afdeling Productontwikkeling gewerkt met Scrum, en met succes. Scrum is een Agile aanpak. De kern van Scrum is een multidisciplinair en zelfsturend team. Samen pakken de teamleden het project op. Iedereen is betrokken bij het plannen, benoemen van blokkades en het verdelen van de taken. Daarbij gaat Scrum ervan uit dat de benodigde kennis in het team zelf aanwezig is. Het werkt, want niet alleen levert deze manier van werken een beter product op dat bovendien sneller wordt opgeleverd, mijn collega's gedijen erbij.

 

Wat doet de manager?

Alle aanleiding dus om deze manier van werken uit te breiden naar andere disciplines. Daarbij begeef ik me als manager natuurlijk wel op glad ijs: want welke taken blijven er voor mij over als mijn team zichzelf stuurt? Die vraag zou weleens de kern van het wantrouwen tegen zelfsturing en Scrum kunnen zijn.

Hoe zit dat bij jou?